Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Znajdujesz się w: Start / Aktualności
biskupizna.pl
Quest
dudziarz.eu
Muzeum Stolarstwa i Biskupizny w Krobi
Tabor Wielkopolski - Biskupizna

Aktualności

 
2017-01-27

Tradycje kulturowe Biskupizny - czyli co?

Tradycyjny folklor biskupiański  stanowi zbiór tradycji i praktyk przejawiających się poprzez folklor muzyczny (śpiew, taniec, sztuka gry na instrumentach ludowych), gwarę, stroje oraz związane 

z nimi tradycje rękodzielnicze, zachowane zwyczaje i obrzędy; wpisując się tym samym w definicję niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Folklor ten, przekazywany z pokolenia na pokolenie, zachował się w formie autentycznej do dnia dzisiejszego. Nieprzerwanie kultywowane są jego elementy:

Taniec – zachowane tańce tradycyjne (biskupiański wiwat, przodek, równy, siber) to lokalne odmiany tańców znanych w całej Wielkopolsce, należy zwrócić uwagę na typowy dla Biskupizny ściśle zachowany porządek z jakim są tańczone. Cały czas rygorystycznie przestrzegana jest kolejność: najpierw wiwat, potem przodek, następnie równy tańczony w lewo, potem w prawo i na koniec siber. Zachowały się tańce obrzędowe (np. ostatni taniec młodej panny przed oczepinami) oraz zabawowe/figurowe („szewc”, „ceglorz”, „mietlorz”), które jednak praktykowane są obecnie tylko przez zespoły folklorystyczne. Wiwaty, równe i sibry tańczone są także do muzyki współczesnej na wiejskich zabawach, dożynkach czy weselach.

Muzyka – na Biskupiźnie do dziś praktykowana jest sztuka gry na dudach wielkopolskich (typu gostyńsko-rawickiego) oraz skrzypcach podwiązanych. Spośród innych regionów dudziarskich Biskupiznę wyróżnia specyficzna maniera wykonawcza, wyższy strój instrumentów (występują tonacje B i C) oraz bardziej żywiołowe tempo gry, dostosowane do biskupiańskich tańców. Muzyka dudziarska Biskupizny powiązana jest ściśle z tradycją taneczną ponieważ jej podstawową funkcją była zawsze gra do tańca. W kapeli biskupiańskiej nie znajdziemy żadnego rodzaju bębenków, funkcję rytmiczną spełniają natomiast przytupujący w takt muzyki tancerze. Słabiej zachowana, ale wciąż występująca, jest sztuka gry na harmonii półtonowej.

Śpiew i gwara – Biskupizna to region z jednym z najlepiej zachowanych repertuarów śpiewaczych. Liczba zachowanych melodii i tekstów przyśpiewek jest trudna do oszacowania i cały czas trwa proces ich zapisywania i archiwizacji. Dobrze zachowana jest gwara, w której przyśpiewki są wykonywane, ale którą też mówi się powszechnie na wsiach. Gwara ta jest odmianą gwary wielkopolskiej.

Zwyczaje i obrzędy – częściowo nadal kultywowane są dawne zwyczaje, spośród których wymienić warto ostatnią zabawę przed adwentem czyli „katarzynki”, oraz kończący karnawał „podkoziołek”. Imprezy te co roku organizowane są w tradycyjnej oprawie przy muzyce kapeli dudziarskiej. Zachowały się również obrzędy dożynkowe (tradycyjny wieniec, obśpiewywanie po kolei wszystkich gospodarzy w wiosce przez młodzież, częstowanie gości dożynkowych wódką przez gospodarza odbierającego wieniec) towarzyszy im już jednak współczesna oprawa muzyczna i stroje. W części wiosek nadal żywe są zwyczaje wielkanocne związane z lanym poniedziałkiem, kiedy to kawalerzy w przebraniach baby, dziada, niedźwiedzia, diabłów itp. z towarzyszeniem grajka obchodzą wszystkie domy w wiosce zbierając jajka oraz oblewając wodą i smarując sadzą dziewczęta. W okresie Bożego Narodzenia zaś zachowała się tradycja chodzenia „gwiozdorów” z rózgą oraz wystawiania furtek w noc sylwestrową.

Stroje – najbardziej charakterystycznym elementem biskupiańskiego folkloru są stroje ludowe, których najbardziej wyróżnia się panieński czepek – kopka. Sztuka układania kopki jest unikalna w skali całego kraju i obecnie wykonywana tylko przez jedną osobę. Biskupizna posiada własne motywy haftów, które pojawiają się na fartuchach, kryzach oraz kopkach. Pozostałe elementy strojów biskupiańskich również do dziś wykonywane są metodą tradycyjną – ręcznie, aczkolwiek część lokalnych zakładów krawieckich także ma je w swojej ofercie. Do stroju przykłada się dużą wagę i chociaż nie jest już powszechnie noszony to w wielu domach jest przechowywany jako pamiątka rodzinna. Noszony jest przede wszystkim przez członków zespołów folklorystycznych, ale pojawia się również podczas ważniejszych uroczystości kościelnych (Boże Ciało, Wielkanoc, odpusty) podczas których asystę księdza tworzą parafianie w strojach ludowych. Nierzadko ubiera się dzieci w strój ludowy do pierwszej komunii.

Źródło: formularz wniosku zgłoszeniowego do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o wpis na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego przygotowany przez Krzysztofa Polowczyka.

Krzysztof Polowczyk – dudziarz i skrzypek ludowy, uczeń Edward Ignysia oraz Stanisława Kubiaka. Kontynuuje bogate tradycje muzyczne Biskupizny dbając o zachowanie i przekazywanie dalej licznych tradycyjnych melodii z zachowaniem miejscowej maniery wykonawczej. Od 2008 roku kierownik Biskupiańskiego Zespołu Folklorystycznego z Domachowa i Okolic, członek Partnerstwa na rzecz Biskupizny. 

D. Andrzejewska
 
Jesteś 59084
osobą która odwiedza ten portal.
Gminne Centrum Kultury i Rekreacji im. Jana z Domachowa Bzdęgi w Krobi, ul. Powstańców Wlkp. 27, 63-840 Krobiatel.: 65 571 13 20, email: kultura@krobia.pl, http://www.kultura.krobia.pl
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - FSI